Između poruka solidarnosti i političkog marketinga: Šta je Erdogan zaista donio Sandžaku?
Toko posljednje posjete predsjednika Republike Turske Recepa Tayyipa Erdoğana Novom Pazaru oktobra 2017. godine, javnost u Sandžaku ponovo je čula snažne, emotivne poruke upućene Bošnjacima. “Vaša sreća je i naša sreća, vaša bol je i naša bol”, poručio je Erdogan pripadnicima bošnjačke nacionalne manjine, dodajući da Turska nikada nije podržavala nepravdu prema bilo kojem narodu i da želi da se “boli više nikada ne proživljavaju ovdje”.
Podsjetio je i da su ljudi iz ove regije “plaćali najveći ceh u svim sukobima u historiji”, prizivajući kolektivno pamćenje i emocionalnu vezu između Turske i Bošnjaka.
No, iza snažnih riječi ostaje ključno pitanje: koliko su te poruke pretočene u konkretne, dugoročne i sistemske projekte koji mijenjaju suštinsku poziciju Sandžaka?
Autoput kao stalno obećanje
Erdogan je tada najavio da će “lijepe vijesti” o autoputu Sarajevo – Novi Pazar saopćiti predsjednik Srbije Aleksandar Vučić. Vučić je tom prilikom istakao da “radi u najboljem interesu svakog građanina Srbije”, te najavio projekat izgradnje puta Požega – Boljare, uz želju da se ovaj kraj spoji s Beogradom, Sarajevom i Podgoricom.
Međutim, infrastrukturna obećanja u Sandžaku traju decenijama. Aerodrom, brza cesta, željeznička povezanost – sve su to projekti koji se redovno pojavljuju u izbornim godinama i tokom visokih posjeta, ali rijetko dobijaju dinamiku koja bi promijenila ekonomsku stvarnost regije.
Kritičari stoga postavljaju pitanje: da li se Sandžak koristi kao simbol regionalnog povezivanja, dok konkretni rokovi i garancije ostaju magloviti?
Restauracija baštine i “mheki uticaj”
Gradonačelnik Novog Pazara Nihad Biševac, predsjednik Mešihata Islamske zajednice u Srbiji Mevlud Dudić i generalni direktor Vakufske direkcije Republike Turske Adnan Ertem potpisali su Izjavu o namjeri saradnje između Grada Novog Pazara, Mešihata Islamske zajednice u Srbiji i Vakufske direkcije Republike Turske u vezi s projektom restauracije Gazi Isa-begovog hamama u Novom Pazaru. Taj projekat ni do dan danas nije realizovan.
Također, gradonačelnik Novog Pazara Nihad Biševac i predsjednik TIKA-e Serdar Çam potpisali su protokole o izgradnji novog objekta predškolske ustanove “Mladost” i mosta u centru grada sa pristupnim saobraćajnicama.
Nema sumnje da su projekti restauracije kulturno-historijske baštine i ulaganja u obrazovanje važni. Međutim, riječ je uglavnom o projektima simboličkog i infrastrukturnog karaktera koji ne rješavaju ključni problem Sandžaka – hroničnu nezaposlenost, odlazak mladih i nedostatak velikih proizvodnih investicija.
Turska kroz institucije poput Turska agencija za saradnju i koordinaciju (TIKA) godinama gradi snažan “meki uticaj” u regiji. Ali postavlja se pitanje: da li taj uticaj prati i strateška ekonomska transformacija ili ostaje na nivou simboličke podrške i povremenih grantova?
Između emocije i realpolitike
Erdoganove poruke o zajedničkoj boli i sreći nesumnjivo imaju snažan emotivni efekat među dijelom bošnjačkog stanovništva. Ipak, u realpolitičkom smislu, Turska istovremeno razvija bliske odnose s vlastima u Beogradu, balansirajući između ekonomskih interesa i geopolitičkog pozicioniranja na Balkanu.
Važno je napomenuti da su Erdoganova obećanja uglavnom simboličke i diplomatske prirode — fokusirana na afirmaciju prijateljstva i jačanje bilateralnih odnosa između Turske i Srbije, te pozive na jedinstvo i prosperitet. Ne postoje javno potvrđeni konkretni projekti ili novi direktni planovi specifično upućenih Sandžaku koji su objavljeni kao dio tih obećanja.
Ako je “vaša bol naša bol”, onda bi logično bilo očekivati i jasnije, konkretnije i mjerljive mehanizme podrške – od institucionalne zaštite prava manjina do snažnijih investicija koje bi zaustavile demografsko pražnjenje regije.
Posjeta turskog predsjednika Sandžaku donijela je poruke solidarnosti, najave infrastrukturnih projekata i nastavak kulturne saradnje. Ali za Sandžak, koji se suočava s ekonomskim i demografskim izazovima, ključna dilema ostaje ista:
Hoće li Turska ostati simbolični zaštitnik u retorici – ili će preuzeti aktivniju, dosljedniju i strateški hrabriju ulogu u podršci stvarnom razvoju i političkoj ravnopravnosti Bošnjaka?
T.Tahirbegović
