Pop Žućo na muralu u Istočnom Sarajevu: Blagosiljao oružje dok su civili ginuli pod opsadom
U Istočnom Novom Sarajevu, na stambenoj zgradi u blizini Parka Gavrila Principa, u toku je oslikavanje murala posvećenog takozvanom „egzodusu sarajevskih Srba“ od 1992. do 1996. godine. Posebno je sporno to što je na muralu istaknuto mesto dobio Vojislav Vojo Čarkić, poznat kao pop Žućo, pravoslavni sveštenik i četnički vojvoda čije se ime vezuje za ratna dešavanja na okupiranoj Grbavici.
Reč je o čoveku koji je tokom opsade Sarajeva nosio vojnu uniformu, učestvovao u aktivnostima srpskih snaga i blagosiljao naoružanje, dok su civili u glavnom gradu Bosne i Hercegovine svakodnevno bili izloženi granatiranju, snajperskoj vatri i drugim ratnim zločinima.
Mural, koji se oslikava 11. novembra, ponovo otvara pitanje veličanja ratnih ličnosti i pokušaja da se događaji iz devedesetih predstave bez odgovornosti za zločine počinjene nad Bošnjacima i drugim nesrpskim stanovništvom.
Sveštenik u uniformi i četnički vojvoda
Vojislav Čarkić je za vreme rata u Bosni i Hercegovini bio protojerej, ali njegova uloga nije bila ograničena na versku službu. Delovao je u okviru četničke formacije stacionirane na Grbavici, jednom od sarajevskih naselja koje je tokom rata bilo pod kontrolom Vojske Republike Srpske.
Titulu četničkog vojvode dodelio mu je Vojislav Šešelj u maju 1993. godine na Romaniji.
Grbavica je tokom rata postala mesto stradanja nesrpskog stanovništva. Bošnjaci i Hrvati bili su izloženi progonima, nezakonitim zatočenjima, zlostavljanjima i ubistvima, a brojni stanovnici bili su primorani da napuste svoje domove.
Čarkić je na ratnim položajima osveštavao i blagosiljao oružje srpskih snaga, uključujući artiljerijsko naoružanje. Sarajevo je za to vreme prolazilo kroz višegodišnju opsadu tokom koje su ubijene hiljade civila, među njima i veliki broj dece.
U intervjuu iz maja 2016. godine Čarkić je otvoreno govorio o svojoj ratnoj ulozi i potvrdio da je blagosiljao oružje, koristeći pritom pogrdan izraz za muslimane. Izjavio je i da bi, kada bi mogao, ponovo učestvovao u ratu.
Takve izjave dodatno otvaraju pitanje kakva se poruka šalje javnosti kada se lik čoveka sa takvom ratnom prošlošću prikazuje na velikom muralu.
„Egzodus“ i odgovornost tadašnjeg rukovodstva
Na muralu je ispisano „Egzodus sarajevskih Srba“, uz broj 160.000 i godine od 1992. do 1996. Međutim, okolnosti odlaska srpskog stanovništva iz Sarajeva nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma znatno su složenije od poruke predstavljene na zidu.
Nakon što je Dejtonskim sporazumom predviđena reintegracija Grbavice, Ilidže, Vogošće, Ilijaša i Hadžića u Federaciju Bosne i Hercegovine, usledilo je masovno iseljavanje srpskog stanovništva.
U tom procesu veliku ulogu imalo je tadašnje političko rukovodstvo Republike Srpske, predvođeno Radovanom Karadžićem i Momčilom Krajišnikom.
Dokumentacija Ujedinjenih nacija iz 1996. godine ukazuje na snažnu kampanju pritisaka koju je rukovodstvo sa Pala sprovodilo kako bi podstaklo Srbe da napuste sarajevska naselja. Organizovane su kolone kamiona za preseljenje, a zastrašivani su i ljudi koji su želeli da ostanu.
Brojne porodice napustile su stanove i kuće, a pojedini građani prenosili su čak i posmrtne ostatke svojih najbližih.
Međunarodni izveštaji istovremeno beleže i incidente, pljačke i zastrašivanje Srba koji su ostali nakon reintegracije, ali i ozbiljne pokazatelje da su vlasti Republike Srpske vršile pritisak na sopstveno stanovništvo da ode.
Zbog toga se odlazak sarajevskih Srba ne može verodostojno prikazati bez pomena političke kampanje i odgovornosti tadašnjeg rukovodstva sa Pala.
Mural koji otvara pitanje prekrajanja istorije
Nakon završetka rata Čarkić se preselio u Miljeviće, na području Istočnog Sarajeva, gde je nastavio svešteničku službu.
Njegovo pojavljivanje u Sarajevu u oktobru 2021. godine, tokom posete patrijarha Srpske pravoslavne crkve Porfirija, izazvalo je ogorčenje dela sarajevske javnosti zbog njegove ratne prošlosti.
Čarkić je preminuo u maju 2024. godine.
Isticanje njegovog lika na muralu posvećenom odlasku sarajevskih Srba može se posmatrati kao još jedan primer glorifikacije osoba povezanih sa ratnim formacijama koje su delovale tokom opsade Sarajeva.
Posebno je problematično što se u takvom prikazu u drugi plan potiskuje stradanje Bošnjaka i drugih nesrpskih civila na Grbavici, kao i istorijski dokumentovana odgovornost političkog i vojnog rukovodstva Republike Srpske.
Zločini nad civilima, progoni i višegodišnja opsada Sarajeva ne mogu biti izbrisani niti relativizovani muralima. Upravo zbog toga oslikavanje popa Žuće, umesto da bude samo pitanje javnog sećanja, otvara ozbiljnu raspravu o istorijskom revizionizmu i veličanju ratnih ličnosti.
