I kod nas se prodaju jabuke zagađene koktelima pesticida: ‘Ljudi nisu ni svjesni’
Trinaest evropskih zemalja prodaje jabuke na pijacama i u supermarketima sa zabrinjavajuće visokim nivoima ostataka pesticida, poznatih kao “kokteli pesticida”, prema izvještaju nevladine organizacije koja poziva Evropsku uniju da reguliše izloženost tim hemikalijama.
Belgija, Hrvatska, Češka, Danska, Francuska, Njemačka, Mađarska, Italija, Luksemburg, Holandija, Poljska, Španija i Švicarska prijavile su kontaminaciju jabuka, prema najnovijem izvještaju Mreže za djelovanje protiv pesticida (PAN) Evropa, koji kritikuje proces procjene rizika EU zbog izolovanog posmatranja pesticida i ignorisanja efekta “koktela”.
“Jedan od najupečatljivijih rezultata je da je 85% testiranih jabuka sadržavalo više ostataka pesticida”, rekao je Gergely Simon, aktivista PAN Evrope.
“Evropska agencija za sigurnost hrane (EFSA) dobila je zadatak prije 20 godina da razvije metodologiju za regulisanje efekata koktela pesticida, ali još uvijek ne ispunjava ovu zakonsku obavezu.” Izvještaj ističe da bi, ako bi se ove jabuke prodavale kao prerađena hrana za bebe, 93% premašilo zakonske nivoe pesticida u EU za djecu mlađu od tri godine.
„Mladi roditelji nisu svjesni da hranjenje njihove djece svježim konvencionalno uzgojenim voćem ili povrćem uveliko povećava njihovu izloženost pesticidima, ponekad i više od 600 puta“, rekao je Simon. „Javne vlasti bi ih trebale informirati i dati prioritet promociji organske hrane.“ Zabrinjavajući izvještaj dolazi u trenutku kada pravila EU za rješavanje problema „koktela pesticida“ još uvijek nisu usvojena, dok brojne grupe pozivaju Evropsku komisiju i EFSA da ubrzaju procjenu kumulativnog rizika pesticida.
Pesticidi i „vječne hemikalije“
Iako je pitanje procjene kombinovanih efekata više pesticida prvi put prepoznato 2005. godine, tek je 2020. godine EFSA provela pilot procjenu kombinovanih efekata na štitnu žlijezdu i nervni sistem. Od 2021. godine, Komisija i EFSA rade na proširenju procjena kumulativnog rizika na više grupa pesticida, s ciljem njihove potpune integracije u zakonodavstvo do 2030. godine.
Glasnogovornik EFSA-e rekao je za Euronews da je rad na procjeni problema „koktela pesticida“ složen, jer uključuje velike skupove podataka, nove softverske alate i opsežnu saradnju s partnerima iz EU i međunarodne zajednice. „Trenutno pripremamo smjernice o tome kako provesti procjenu kumulativnog rizika prije nego što se odobri namjeravana upotreba pesticida“, rekao je glasnogovornik. Pilot projekat sa državama članicama EU planiran je za kraj 2026. godine kako bi nacionalni stručnjaci mogli testirati alat i metodologiju koju razvija EFSA, dodao je glasnogovornik.
Naučna studija PAN Europe provedena je između 1. i 20. septembra 2025. godine, tokom koje su istraživači odabrali tri do pet uzoraka različitih lokalno proizvedenih jabuka iz supermarketa ili pijaca, ukupno 59 uzoraka domaćih jabuka, navodi se u izvještaju. Rezultati pokazuju da je 71% uzoraka jabuka sadržavalo barem jedan ostatak iz najtoksičnije kategorije pesticida u EU, 64% je sadržavalo barem jedan ostatak PFAS pesticida, poznatih i kao “vječne hemikalije”, a 36% je sadržavalo neurotoksični pesticid.
Fludioksonil, PFAS pesticid, pronađen je u gotovo 40% uzoraka, navodi se u izvještaju, uz napomenu da je ta opasna hemikalija klasificirana kao endokrini disruptor u EU 2024. godine.
“Trebao je biti zabranjen, ali države članice EU ga blokiraju već godinu dana. Toksičan je za ljudsku jetru i bubrege i desetkuje ribe i vodozemce u vodenim ekosistemima”, navodi se u saopštenju PAN Europe o objavljivanju izvještaja.
U decembru 2025. godine, Komisija je predložila promjene koje bi oslabile regulaciju pesticida tako što bi omogućila da odobrenja važe neograničeno i uklonila obavezu ponovne procjene toksičnosti pesticida u svjetlu novih naučnih dokaza svakih 10 do 15 godina. Prijedlog bi također omogućio zemljama EU da ignorišu najnovija naučna saznanja prilikom procjene rizika od pesticida.
„Sve je više naučnih dokaza da je izloženost pesticidima putem hrane povezana s neplodnošću, a moguće i rakom“, rekao je Simon. „Stalna izloženost građana mješavinama otrovnih supstanci putem hrane, zraka ili prašine se ne uzima u obzir; ovo je važno pitanje kojim se regulatori moraju pozabaviti.“
